โครงสร้างครอบครัวไทยกำลังเปลี่ยนแปลงอย่างชัดเจน จากครอบครัวขนาดใหญ่ที่มีสมาชิกหลายรุ่นอาศัยอยู่ร่วมกัน ไปสู่ครัวเรือนขนาดเล็ก ครอบครัวพ่อแม่ลูกที่ลดจำนวนลง และการอยู่อาศัยเพียงลำพังที่เพิ่มมากขึ้น ข้อมูลการย้ายถิ่นในปี 2567 พบว่า ร้อยละ 54.3 เป็นการย้ายเพียงลำพัง ส่งผลให้เกิดปรากฏการณ์ “ครอบครัวแหว่งกลาง” เมื่อสมาชิกวัยทำงานต้องย้ายออกจากบ้านเพื่อเรียนหรือประกอบอาชีพ ขณะที่พ่อแม่ ผู้สูงอายุ หรือบุตรหลานยังอาศัยอยู่ในภูมิลำเนาเดิม การดูแลและการสนับสนุนทางอารมณ์จึงไม่ได้เกิดขึ้นภายในครอบครัวอย่างใกล้ชิดเหมือนในอดีต แต่เริ่มถ่ายโอนไปยังเพื่อนบ้าน ชุมชน และเครือข่ายทางสังคมมากขึ้น

ท่ามกลางแนวโน้มการมีลูกน้อยลงและการใช้ชีวิตตามลำพัง “สัตว์เลี้ยง” ได้รับบทบาทใหม่ จากสัตว์ที่เลี้ยงไว้เฝ้าบ้านหรือสร้างความเพลิดเพลิน กลายเป็นสมาชิกคนสำคัญของครอบครัว ผลสำรวจพบว่า ผู้เลี้ยงสัตว์เกือบครึ่ง หรือร้อยละ 49 มองว่าตนกำลังเลี้ยงสัตว์แทนลูก ขณะที่ร้อยละ 80.7 ของผู้เลี้ยงสัตว์มีสถานะโสด หลายคนเรียกสัตว์เลี้ยงว่า “ลูก” และดูแลในลักษณะเดียวกับสมาชิกในครอบครัว ทั้งการเลือกอาหารที่ดี การพาไปตรวจสุขภาพ การจัดพื้นที่อยู่อาศัย และการทำกิจกรรมร่วมกัน ตัวเลขเหล่านี้สะท้อนว่า การนิยามคำว่า “ครอบครัว” ของคนไทยกำลังขยายออกไป ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงความสัมพันธ์ทางสายเลือดอีกต่อไป

สัตว์เลี้ยงยังทำหน้าที่เป็นเครือข่ายสนับสนุนทางอารมณ์ ช่วยลดความเหงา ความเครียด และสร้างกิจวัตรในชีวิตประจำวัน โดยเฉพาะในกลุ่มคนโสด คนที่ย้ายถิ่นมาอยู่ห่างครอบครัว และผู้ที่อาศัยอยู่ตามลำพัง อย่างไรก็ตาม สัตว์เลี้ยงไม่สามารถทดแทนการสนับสนุนจากคนและชุมชนได้ทั้งหมด สังคมไทยจึงควรให้ความสำคัญกับการสร้างพื้นที่และกิจกรรมที่ช่วยให้ผู้คนเชื่อมโยงกัน รวมถึงพัฒนาระบบช่วยเหลือในภาวะฉุกเฉิน เมื่อรูปแบบครอบครัวเปลี่ยนไป การดูแลกันอาจมีหน้าตาแตกต่างจากเดิม แต่หัวใจสำคัญยังคงเป็นการมีใครสักคนหรือสิ่งมีชีวิตสักตัวอยู่เคียงข้าง และทำให้แต่ละคนรู้สึกว่าไม่ได้เผชิญชีวิตเพียงลำพัง

ยังมีอีกหลายบทความทางสุขภาพที่น่าสนใจ ให้ทุกท่านได้อ่านกันใน “รายงานสุขภาพคนไทย เล่มปี 2569” สามารถอ่านฟรีได้แล้ววันนี้ ผ่านทางเว็บไซต์ได้ที่ www.thaihealthreport.com หรือติดต่อขอรับหนังสือผ่านทางอีเมลได้ที่ thaihealthipsr@gmail.com

ติดตามทุกความเคลื่อนไหว ของ “สุขภาพคนไทย” 

Facebook : สุขภาพคนไทย 

Instagram : @thaihealthreport 

Youtube : สุขภาพคนไทย

TikTok : @thaihealthreport (30 วิสุขภาพคนไทย)

อ้างอิง

รายงานสุขภาพคนไทย 2569 หมวดตัวชี้วัด 5 เรื่อง เครือข่ายสังคมและชุมชน

สืบค้นจาก : 

สถาบันวิจัยและประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล