ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา รูปแบบการอยู่อาศัยของผู้สูงอายุไทยเปลี่ยนแปลงอย่างเห็นได้ชัด ข้อมูลจากการสำรวจประชากรสูงอายุในประเทศไทยของสำนักงานสถิติแห่งชาติ พบว่า สัดส่วนผู้สูงอายุที่อาศัยอยู่คนเดียวเพิ่มจากร้อยละ 6.3 ในปี 2545 เป็นร้อยละ 12.9 ในปี 2567 หรือเพิ่มเป็นประมาณ 2 เท่า ขณะเดียวกัน ผู้สูงอายุที่อาศัยอยู่กับคู่สมรสตามลำพังก็เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง จากร้อยละ 15.9 เป็นร้อยละ 22.6 ส่วนผู้สูงอายุที่อาศัยอยู่กับบุตรหลานหรือบุคคลอื่นลดลงจากร้อยละ 77.8 เหลือร้อยละ 64.5 สะท้อนให้เห็นว่า ครอบครัวไทยมีขนาดเล็กลง และผู้สูงอายุจำนวนมากต้องใช้ชีวิตโดยพึ่งพาตนเองมากขึ้น

การอยู่คนเดียวไม่ได้หมายความว่าผู้สูงอายุทุกคนจะมีคุณภาพชีวิตที่ไม่ดี เพราะหลายคนยังสามารถดูแลตนเอง ทำกิจวัตรประจำวัน และมีเครือข่ายทางสังคมได้ อย่างไรก็ตาม ผู้สูงอายุบางกลุ่ม โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคประจำตัว เคลื่อนไหวไม่สะดวก มีรายได้น้อย หรือขาดคนใกล้ชิด อาจเผชิญความเสี่ยงมากกว่าผู้ที่อาศัยอยู่ร่วมกับผู้อื่น งานศึกษาพบว่า ผู้สูงอายุที่อยู่ตามลำพังมีความต้องการด้านสุขภาพที่ไม่ได้รับการตอบสนองสูงกว่า 1.6 เท่า และมีความเสี่ยงต่อภาวะซึมเศร้าสูงกว่า 1.2 เท่า นอกจากนี้ ความเหงาและความรู้สึกถูกทอดทิ้งยังอาจส่งผลต่อสุขภาพกาย สุขภาพจิต และความปลอดภัยในการดำเนินชีวิตประจำวัน

สถานการณ์นี้จึงไม่ใช่เพียงเรื่องของผู้สูงอายุหรือครอบครัวใดครอบครัวหนึ่ง แต่เป็นโจทย์สำคัญของสังคมไทยที่ต้องร่วมกันเตรียมรับมือ ชุมชนควรมีระบบติดตามและช่วยเหลือผู้สูงอายุที่อยู่ลำพังอย่างใกล้ชิด เช่น การเยี่ยมบ้าน การตรวจสุขภาพ การจัดกิจกรรมสร้างความสัมพันธ์ และช่องทางขอความช่วยเหลือในกรณีฉุกเฉิน ขณะเดียวกัน สมาชิกในครอบครัว เพื่อนบ้าน และคนรอบข้างสามารถช่วยได้ด้วยการโทรศัพท์พูดคุย แวะเยี่ยม หรือชวนทำกิจกรรมร่วมกัน เพราะการดูแลเล็ก ๆ อย่างสม่ำเสมอ อาจช่วยลดความเหงา สร้างความรู้สึกมั่นคง และทำให้ผู้สูงอายุสามารถใช้ชีวิตในชุมชนได้อย่างปลอดภัยและมีคุณภาพ

ยังมีอีกหลายบทความทางสุขภาพที่น่าสนใจ ให้ทุกท่านได้อ่านกันใน “รายงานสุขภาพคนไทย เล่มปี 2569” สามารถอ่านฟรีได้แล้ววันนี้ ผ่านทางเว็บไซต์ได้ที่ www.thaihealthreport.com หรือติดต่อขอรับหนังสือผ่านทางอีเมลได้ที่ thaihealthipsr@gmail.com

ติดตามทุกความเคลื่อนไหว ของ “สุขภาพคนไทย” 

Facebook : สุขภาพคนไทย 

Instagram : @thaihealthreport 

Youtube : สุขภาพคนไทย

TikTok : @thaihealthreport (30 วิสุขภาพคนไทย)

ข้อมูลอ้างอิง

รายงานสุขภาพคนไทย 2569 หมวดตัวชี้วัด 3 เรื่อง สุขภาพประชากรเปราะบาง

สืบค้นจาก : 

สถาบันวิจัยและประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล